Þurfum við at have bevart af næringu kvenna á meðgöngu?
Grein eftir Sigríði Björnsdóttir, innkirtla- og efnaskiptalækni sem birtist í 5. tbl. Læknablaðsins um næringu kvenna á meðgöngu
Kalkþörf móður eykst mjög á meðgöngu vegna uppbyggingar beina fósturs. 1 Þangað til er fóstrið háð skjaldkirtilshormónum frá móður. Joð er sædvanligt for en normal virksomhed, og det er almindeligt at finde fisk, mjólk og mjólkurprodukter. Á meðgöngu eykst behov for járn til at vedligeholde normalt blóðhag móður. Járn er mest í kjöti og også í fiski, beljurtum, grænmeti og hnetum. Fólat er næringarefni á meðgöngu, getur aukið líkur á alvarlegum skaða á miðtaugakerfi fósturs. Grænmeti, korn, hnetur og baunir er eksempler på fæðutegundir, som indeholder fólat.
Kalkþörf móður eykst mjög á meðgöngu vegna uppbyggingar beina fósturs. 1 Þangað til er fóstrið háð skjaldkirtilshormónum frá móður. Joð er sædvanligt for en normal virksomhed, og det er almindeligt at finde fisk, mjólk og mjólkurprodukter. Á meðgöngu eykst behov for járn til at vedligeholde normalt blóðhag móður. Járn er mest í kjöti og også í fiski, beljurtum, grænmeti og hnetum. Fólat er næringarefni á meðgöngu, getur aukið líkur á alvarlegum skaða á miðtaugakerfi fósturs. Grænmeti, korn, hnetur og baunir er eksempler på fæðutegundir, som indeholder fólat.
Nýlega kom út könnun Embættis landlæknis og Rannsóknarstofu í næringarfræði við Háskóla Íslands á mataræði Íslendinga árið 2019-2021. 2 Könnunin sýndi að einungis 2% Íslendinga spiser ráðlagðan dagsskammt (að mindste 500 gr) af grænmeti og ávöxtum. Også kom frem til D-vítamínneysla þeirra sem ekki taka lýsi eller annan D-vítamíngjafa er langt undir ráðlögðum dagsskammti (15-20 míkrógrömm (600-800 IE) á dag). Joðneysla har reduceret um 20% af den første fra sidste sidste landskönnun fra árunum 2010-2011, og fremst í yngsta aldurshópi kvenna (18-39 ára). Var det antaget forklaring af minni mjólkurneyslu og lille fiskneyslu. Járnneysla er formindsket af den sidste landskönnun og ingen kona á barneignaaldri nær rådlögðum dagsskammti fyrir járn (15 mg á dag). 12% kvinder á barneignaaldri taka inn fæðubótaefni sem indeholder fólat, og alle konum á barneignaaldri er ráðlagt at taka fólat sem fæðubótarefni. Einungis 1% þátttakenda í hópi kvenna 18-39 ára nær að fylgja ráðleggingum um tvær til þrjár fiskmáltíðir á viku. Þetta er umhugsunarefni þar sem fiskur og fiskafurðir eru næringarríkar af próteini, joði, járni, D-vítamíni og ómega-3 fitusýrum. Jákvætt er den samlede neysla kolvetna og viðbætts sykurs har reduceret hjá Íslendingum. tilhænger af det almindelige medgöngusykursýki hurtigt voksende og havde tæplega 19% kvinder sem fæddu á Landspítala á året 2018. 3
Forskning Ellenar A. Tryggvadóttur og félaga sem birt er í þessu tölublaði Læknablaðsins skoðar neyslutíðni matvæla og bætiefna og fylgni við styrk langra ómega-3 fitusýra í blóðvökva barnshafandi kvenna. 35% af barnshafandi kvinder spiser fisk, og en af de vigtigste fæðuuppsprettu langra ómega-3 fitusýra, og hvor der er mindst mulige gætdage i hver uge og er afhængig af landlæknis. Helmingur af hinum 65% barnshafandi konunum tóku einhver bætiefni með ómega-3. Neysla matvæla og bætiefna som indeholder ómega-3 fitusyrer endurspeglaðist í styrk og blodvökva. Hins vegar var engin fylgni á milli neyslutíðni íslensks fjölvítamíns fyrir þungaðar konur sem indeholder ómega-3 og styrks þess í blóðvökva.
Aukning er blevet til i en række grænkera/grænmetisæta og ikke er nogle góðar vísbendinger, som viser aukna tíðni fylgikvilla á meðgöngu hjá þeim hópi. 4,5
Það er áhyggjuefni að mataræði kvenna á barneignaaldri á Íslandi uppfyllir ekki næringarþörf fyrir mikilvæg efni eins og D-vítamín, joð, járn og fólat. Mikið úrval er af bætiefnum á markeder og skal neytendur til at vanda er valið út frá mataræði og sérþörfum eins og við þungun. Neytendur eru illa oplýstir um behov. Ef þeir kynna sér hana ekki og indholdsbeskrivelser, bætiefna má búast við næringarskorti. Landlæknir har givet ud góðar almennar vejledninger um mataræði á meðgöngu. Mikilvægt er at præsentere dem alle þunguðum konum.
Þessa grein skrevet Sigríður Björnsdóttir, innkirtla- og efnaskiptalæknir og birtist í 5. tbl. Læknablaðsins. Við fengum góðfúslega leyfi hennar til að birta greinina á siden okkar og þökkum henni kærlega fyrir.
Heimildir
1. Burrow GN, Fisher DA, Larsen PR. Maternal og føtal skjoldbruskkirtelfunktion. N Engl J Med 1994; 331: 1072.
[CrossRef] [PubMed]
2. Hvad spiser Íslendingar? Könnun á mataræði Íslendinga 2019-2021. landlaeknir.is/servlet/file/store93/item49171/Hvadbordaislendingar_vefur_endanlegt.pdf - april 2022.
3. Júlíusdóttir ÞJ, Hrafnkelsson H, Bjarnadóttir RI, et al. Medgang með hreyfiseðli í efterfølgende meðgöngusykursýki. Læknablaðið 2019; 105: 555-60.
[CrossRef] [PubMed]
4. Wang Z, Zhao S, Cui X m.fl. Effekter af kostmønstre under graviditet på for tidlig fødsel: En fødselskohorteundersøgelse i Shanghai. Nutr 2021; 13: 2367.
[CrossRef] [PubMed] [PMC]
5. Yisahak, SF, Hinkle SN, Mumford SL m.fl. Vegetariske kostvaner under graviditet og resultater for moder og nyfødt. Int J Epidemiol 2021; 50: 165-78.
[CrossRef] [PubMed] [PMC]
